Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

 Milli Marş

 Genel Bilgiler

 Konumu

 Tabii Şartları

 İklim Özellikleri

 Bitki Örtüsü

 Tarım ve Hayvancılık

 Doğal Kaynaklar

 İktisadi Yapı

 Hazar Denizi (Gölü)

 Eğitim ve Kültür

 Tarihçe

 Azerbaycan'ı Bölen Antlaşmalar

 Üye Olduğu Kuruluşlar

 Yararlanılan Kaynaklar

    

[ANA SAYFA]

Konumu :

        Yüzölçümü bakımından Kafkas ülkelerinin en büyüğüdür. Azerbaycan Asyanın batısında, Kafkasya'nın güneydoğusunda 38°25'-41°55' kuzey enlemleri ile 44°50'-50°51' doğu boylamları arasında yer alır. Azerbaycan, kuzeyinde Rusya, kuzeybatısında Gürcistan, batısında Ermenistan, güneybatısında Türkiye, güneyinde İran, doğusunda Hazar Denizi'yle sınırı bulunan bir Kafkasya devletidir. Azerbaycan'ın kuzeyi ile güneyi arasındaki uzaklık 400 km, doğusuyla batısı arasındaki uzaklık ise 500 km'dir. Toplam sınır uzunluğu 3600 km, Kara sınırları ise 2.013 km dir. Ermenistan ile (Batıdan) 566 km, Ermenistan ile (Güneybatıdan) 221 km, Gürcistan ile (Kuzeybatıdan) 432 km, İran ile (Güneyden) 432 km, İran ile (Güneybatıdan) 179 km, Rusya ile (Kuzeyden) 284 km, Türkiye ile  ise sınırı 12 km'dir.  Hazar Denizi ile sınırı 800 km dir.

Tabii Şartları :

        Azerbaycan toprakları genelde yükseklik özelliği gösterir; toprakların % 40'ı düzlüklerle kaplıdır. Azerbaycan arazisi başı karlı dağ silsileleri, geniş düzlükler ve dağlar arası ovalardan oluşmaktadır. Hazar boyu arazi deniz seviyesinden ortalama 28 m aşağı olduğu halde, en yüksek zirvesinin (Bazardüzü) yüksekliği 4489 m'ye yakındır. Arazinin % 18'i deniz seviyesinin altında, % 55'i deniz seviyesinden 1000 m'ye kadar yükseklikte, % 27'si de 1000 m.den yükseklikte bulunmaktadır.

Azerbaycan 5 bölgeden oluşmaktadır:

1. Büyük Kafkas
2. Küçük Kafkas
3. Nahçıvan
4. Kura-Aras
5. Lenkeran

        Azerbaycan toplam 59 ilden ve 11 şehirden*, 1 de Özerk Bölgeden**  teşekkül etmektedir :

        Abşeron, Ağcebedi, Ağdam, Ağdaş, Ağstafa, Ağsu, Ali Bayramlı*, Astara, Bakı*, Balaken, Barda, Beylagan, Bilasuvar, Cabrayıl, Calilabad, Daşkesen, Deveçi, Füzuli, Gedebey, Gence*, Goranboy, Göyçay, Hacıgabul, İmişli, İsmayıllı, Kelbecer, Kürdemir, Laçın, Lenkeran, Lenkeran*, Lerik, Masallı, Mingeçevir*, Naftalan*, Nahçıvan Özerk Bölgesi**, Neftçala, Oğuz, Gebele,
Gah, Gazah, Gobustan, Guba, Gubadlı, Gusar, Saatlı, Sabirabad, Şeki, Şeki*, Salyan, Şamahı, Şemkir, Samuh, Siyezen, Sumgayıt*, Şuşa, Şuşa*, Terter, Tovuz, Ucar, Haçmaz, Hankendi*, Hanlar, Hızı, Hocalı, Hocavend, Yardımlı, Yevlah, Yevlah*, Zengilan, Zakatala, Zardab.
 
        Önemli Dağları: Kuzey Kafkas, Küçük Kafkas, Talış, Zengezur ve Karabağ. Ülkenin kuzeyi Kuzey Kafkas, güneydoğusu ve batısı Küçük Kafkas Dağları ve yüksek ovalar, güneydoğusu Talış Dağları'yla kaplıdır. Bu dağlar da kendi içlerinde bölümlere ayrılmaktadırlar.

        Önemli ovalar ve düzlükler: Dağlar arasında kalan ülkenin orta kısmında Şirvan, Mil-Muğan ovaları ve Kura-Aras Düzlüğü yeralmaktadır. Bu bölge batıdan doğuya doğru üçgen biçiminde genişleyerek Hazar kıyısına ulaşyr. Kura-Aras Düzlüğü Kafkasya' nyn en büyük düzlüğüdür. Bu düzlük Aran veya Merkezi Aran Düzlüğü diye de adlandırılır. Ovalığın hemen hemen yarısı deniz seviyesinden aşağı seviyededir. Kura-Aras Düzlüğü birkaç ovadan oluşmaktadır. Önemli gölleri: Hacıkabul, Büyükşor, Büyükalagül ve Gökgöl' dür. Yazın kuruyan göller de dahil edilirse Azerbaycan'da 700'e yakın göl bulunmaktadır.

           Önemli nehirleri: Aras, Kura, Samur,Terter, Şamhor, Gence, Talış ve Beylegan'dır. Bunlardan Kura ve Aras kaynağını dışarıdan (Türkiye'den) almakta ve Azerbaycan'ın orta kısmında, Kura-Aras Ovası'nda birleşerek Hazar Denizi'ne dökülmektedir. Diğerleri ise kaynağını Azerbeycan'da bulunan dağlardan almaktadırlar. Azerbaycan' da içme suyunun büyük bir kısmı nehirlerden karşılanmaktadır. Nehirlerin ortalama yıllık akımı 31 km³'dir. Azerbaycan'da 8359'den fazla nehir bulunmaktadır. Bunlardan 850'sinin uzunluğu 5 km'den fazladır. Uzunluğu 100 km'den fazla olan nehirlerin sayısı ise 21'dir. Azerbaycan'ın en büyük nehri olan Kura'nın uzunluğu 906 km, sahası ise 188.000 km²'dir. Nehirlerin Çoğu Kura ve onun sağ kolu olan Aras Nehirleri havzasına aittir. Dağ nehirlerinin bazılarında Şelaleler bulunmaktadır.

İklim Özellikleri :

        Azerbaycan dünyanyn en değişik iklimlerine sahip nadir ülkelerden birisidir. Dünyada bulunan toplam 11 çeşit iklimden 9 tanesini içermektedir.

         Azerbaycan'ın iklimi, yüzey şekillerine bağlı olarakfarklılıklar gösterir. Ülke genel olarak kuru ve subtropikal iklime sahiptir. Büyük Kafkas Dağları kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerini, Küçük Kafkas Dağları ise güneyden gelen sıcak tropik hava akınlarını zayıflatır. Hazar Denizi ise iklimin ılık olmasını sağlar. Kuzey bölgesinde kuru karasal  iklim, orta  ve doğu bölgesinde kurak ve astropikal iklim, batı ve güneybatı kesimleri ile  Nahçıvan'da yazların kurak ve sıcak, kışların soğuk geçtiği karasal  iklim  görülür. Nahçıvan'da yüksekliği 1000 m'yi aşan yerlerde tundra iklimi görülür ve burada yılın 3-4 ayı karla kaplı olmaktadır. Azerbaycan' da  yıllık ortalama yağış miktarı 1200 - 1400 mm'dir. Ülkenin en çok  yağış alan bölgesi güneydoğu bölgesidir. Yıllık ortalama sıcaklık 27ºC'dir. Kaydedilmiş en yüksek sıcaklık 43ºC'dir.

        Azerbaycan  arazisi güneş radyasyonun yıllık miktarına göre eski SSCB'de Orta Asya'dan sonra ikinci sırada gelir. Kura- Aras Ovasında yıllık radyasyon miktarı 125-134 kkal/cm'ı, dağlara doğru yükseldikçe 140-150 kkal/cm'ı kadar düşmekte, Nahçıvan'da dağlara doğru yükseldikçe 145 kkal/cm'ıden 160 kkal/cm'ıye kadar artış gösterir.

      Azerbaycan iklimine etkiyen hava  kütlelerini şöyle sıralayabiliriz:

      1. Asor yüksek basıncı
      2.Antarktik (kontinental-denizsel)  yüksek basınçları
      3.Tropikal alçak basınç

Bitki Örtüsü :
 
        Ülkedeki ormanların çoğunu yapraklarını diken ağaçlarla, çam ağaçları oluşturmaktadır. Azerbaycan florası ve bitki örtüsü de çok zengindir. Dağların yamaçları kayın, meşe, ve çam ormanlarıyla kaplıdır. Düzlüklerde çöl ortamına özgü bitkiler yetişir. Bilinen bitki sayısı 4200'den fazladır. Yöreye özgü 240 farklı flora bulunmaktadır.

Tarım ve Hayvancılık :
 
        Azerbaycan topraklarının yalnyzca %7'si tarıma elverişlidir. Azerbaycan'ın büyük bölümü gri ve tuzlu  topraklarla kaplı, yüksek kesimler ise kestane rengi topraklarla kaplıdır. Tarım sektörü net maddi üretimin % 32'sini oluşturmaktadır. Tarım faaliyetlerinin çoğu Kura ve Aras nehirleri civarında yapılmaktadyr. Ülkede nüfusun yarısı, geçimini tarımdan sağlamaktadır. Ülkede, tarım büyük ölçüde sulamaya dayanmaktadır. Sulamanın 1/4'ü  Mingeçevir Barajı'ndan sağlanmaktadır. Sulanabilen alanlarda tuzluluk problem olmasına rağmen toprağyn kalitesi iyidir. Sulamada kullanılan önemli kanallar Samur-Apşeron, Yukarı Karabağ ve Yukary Şirvan'dır.

        Yetiştirilen başlıca ürünler:   Tahıl, üzüm, pirinç, turunçgiller, sebze, fındık ve cevizdir. Azerbaycan tarımında pamuk üretiminin önemli bir payı vardır. Ham ipek üretiminde önemli bir yer tutan ipek böcekçiliği ve buna bağlı olarak dut ağacı yetiştirilmesi yaygındır. Dut ağaçlarından yılda ortalama 5000 ton ipek kozası elde edilmektedir. Azerbaycan'da şarap ve brendi üretimi çok gelişmiştir. Özellikle de Şirvan, şarapları ile ünlüdür. Yıllık şarap üretimi ortalma 10 milyon şişe şarap ve şampanyadşr. Eski SSCB ülkelerinin üzüm ihtiyacının %23'ü Azerbaycan'dan karşılanmakta idi. Üzümün yanısıra çeşitli meyveler, sebze ve tahıl da bol miktarda üretimi yapılan ürünlerdir.

        Azerbaycan tarımında hayvancılığın yeri de çok önemlidir. Zengin ve çeşitli hayvanlar alemi olan Azerbaycan'da 12.000  çeşit hayvan bulunmaktadır. Ceylan, dağ keçisi, keklik, çil, orman tavuğu, geyik, karaca, yılan, yaban domuzu, ayı, vaşak, Avrasya  bizonu, elik ve pars önemli hayvan türleridir. Bunlardan başka Azerbaycan'da 1.5 milyondan fazla sığır, 5 milyon civarında koyun ve 30 milyon civarında kümes hayvanı bulunmaktadır (1992). Ayrıca yılan ve akrep zehiri üretiminde eski SSCB'de birinci, Dünyada ise ikinci durumdadır.

        800 km uzunluğundaki Hazar Denizi kıyısı ile zengin akarsularda balıkçılık ve su ürünlerinin özel bir yeri vardır. Aras-Kura nehirlerinde ve bilhassa Kura nehrinin Hazar Denizi deltasında balıkçılık ve su ürünleri sanayisi çok gelişmiştir. Hazar Denizi'nde avlanan "mersin" balığının yumurtası dünyaca ünlüdür. Azerbaycan dünya havyar üretiminin %80'ini karşılamakta ve yeni ihraç yolları aramaktadır. Konservecilik de gelişmiştir.

        Ülkede çıkarılan en önemli balıklar şöyledir: Mersin, yayan, sazan, kefal, kütüm ve turna balığı. (Yıllık havyar üretimi 18 ton)

Doğal Kaynaklar :

        Azerbaycan yeralty kaynaklary bakymyndan Türk Cumhuriyetleri içinde en zengin olanlardan biridir.

        Başlıca  kaynakları:  petrol, doğalgaz, demir, bakır, çinko, kurşun, alünit, ( Dünya alünit üretiminde Çin'den sonra  ikinci - 1991]), barıt, alüminyum, kobalt, arsenik, mermer, kireçtaşı siyenit, maden tuzu ve kaya tuzu, kömür, kükürt, sülfat, granit, fayans taşları, iyot bromürlü sular, altın, titan, mangan ve gümüştür. Azerbaycan'ın arazisi genç Alp kıvrımlarına ait olduğu için sismik-volkanik hareketler devam etmektedir. Azerbaycan'da görülmüş en şiddetli deprem 1902 yılında 9º olmuştur ki, Şamahı şehrini hemen hemen yerle bir etmiştir.

        Çamur volkanlarının sayısına (250) göre Azerbaycan dünyada birinci sırada yer almaktadır. Volkanlar hem karada, hem de Hazar'yn suları altındadırlar. Çamur volkanları içinde en yükseği Torağay'dır (400 m). Petrol ve yan ürünleri Azerbaycan'ın en
önemli yeraltı  zenginliğidir. Petrolün %77'si (1993) Hazar Denizi'nden  sağlanır. Petrol rezervlerinin  yaklaşık 3.3 milyar varil  olduğu dikkate alınırsa (1993) Azerbaycan'ın yakın gelecekte petrol zengini ülkeler arasına girmesi muhtemeldir. Petrol bulunma ihtimali dahil edildiğinde petrol rezervleri yaklaşık 7.7 milyar varile ulaşır. Ancak yatırım ve teknoloji yetersizliği yüzünden petrol üretimi sürekli düşmektedir.

        Yüksek kaliteli petrolü ve doğal gazı Azerbaycan'ın hem temel ihtiyacını, hem de muhtelif sahalardaki ihtiyacını karşılayabilmekle beraber en önemli ihraç kaynağıdır.Yıllık petrol üretimi 13 milyon ton civarındadır (1993). Sovyet döneminde Azerbaycan'da çıkarılan petrolün büyük bir kısmı yok pahasına alınarak Sovyetlerin diğer endüstri bölgelerinde ve Kızıl Ordu'nun akaryakıt ihtiyacını karşılamada kullanılmıştır. Petrol boru hattı projesi tamamlandıktan sonra petrol üretiminin 40-50 milyon tona yükseleceği  tahmin edilmektedir. Petrol çıkarmada her ne kadar eski teknoloji kullanılsa da, Azerbaycan 40 ülkeye petrol arama ve çıkarma makineleri ihraç etmektedir.

        Doğalgaz rezervleri açısından da çok zengin olan Azerbaycan, bu kaynakları eski teknoloji sebebiyle yeterince işletememektedir. Fakat doğal gaz rezervi 450 milyar varil olan Azerbaycan SSCB'nin ihraç ettiği doğal gazın % 70'ini veriyordu.

        Kimyasal özelliğinin çeşitliliğine göre mineral sularla zengin olan Azerbaycan "Mineral Sular Müzesi" adlandırılmaktadır. Suyun kimyasal terkibine göre Azerbaycan'da ondan fazla mineral su tipi vardyr. Bu sular çeşitli hastalıklara ilaçtır. Bu suların bazıları sıcaktır. Termal (sıcak) suların sıcaklığı her yerde aynı değildir. Kura-Aras artezyen havzasında termal suların sıcaklığı 150ºC'ye, İstisu mineral sularının sıcaklığı ise 60ºC'ye ulaşır. Bu sular aynı zamanda diğer Cumhuriyetlere ilaç gibi ihraç edilmektedir.

        Azerbaycan'ın batısnda yer alan Naftalan teşhis petrolü sayesinde çok önemli olan dinlenme tesisleri , Hazar'ın güneşli sahillerinde ise turizm dinlenme tesisleri kurulmuştur.

İktisadi Yapı :

        Azerbaycan'ın önemli sanayi merkezleri Hazar Denizi kıyısındaki Apşeron'da toplanmıştır. Kafkasya'yı Orta Asya'ya bağlayan  yollar da buradan geçer. Azerbaycan bağımsızlığını kazanmadan önce SSCB'nin en  işlek limanı olan Bakü, petrol ve petrol ürünlerinin merkezidir. Bakü Azerbaycan'ın da en önemli liman şehridir.

        Azerbaycan sanayisi büyük ölçüde petrole dayalıdır.

        Temel sanayi dalları: Petro-kimyasallar, yiyecek ve içecek, tekstil, elektronik ve metal işleme ve halıcılıktır. Özellikle petro-kimya,  petrol sondaj  makineleri, demir-çelik ve kimya sanayii ile konserve ve şarap fabrikaları önemli sanayi kuruluşlarıdır.

        Perakende petrol ürünleri satış fiyatları diğer Cumhuriyetlere göre daha düşüktür. Enerji sektörü Azerbeycan ekonomisinde büyük önem taşımaktadır.

        Azerbaycan'da mevcut olan sanayi tesislerinde çok eski teknoloji kullanılıdığı için, tesislerin verimi çok düşüktür. Bu sebepten dolayı çıkarılan madenlerin ve petpolün büyük çoğunluğu Sovyet döneminde, diğer Sovyet cumhuriyetlerinde işlenerek, yeniden pahalı bir şekilde Azerbaycan'a satılmıştır. Bu şekilde Azerbaycan sanayisi dışa bağımlı hale sokulmuştur. Ülkede üretilen malların % 80'i hammadde ya da yarı mamul halde bulunmaktadır. Bugün Azerbaycan sanayisinin en büyük sıkıntılarından biri de, elinde bulunan hammaddeyi kendi olanakları ile nihai mala dönüştürememe konusundadır. Azerbaycan bağımsızlığına kavuştuktan sonra tarım ve hayvancılık başta olmak üzere, doğal kaynaklar ve sanayi dallarında yeni hamlelere girişmiş bulunmaktadır. Azerbaycan yetkilileri bugün ülke ekonomisini yeniden organize ederken ilk önce pamuğa dayalı entegre tesislerinin kurulmasını planlamış durumdadır. İkinci aciliyeti olan konu ise petrol rafinerinin modernizasyonudur. Yine aynı şekilde diğer sanayi dallarında; enerji üretiminde, elektronik ve metal işlemede ve gemi inşasında modern teknolojiye geçiş için gerekli hamleler yapılmaktadır. Azerbaycan'ın iç ve dış düşmanlarının çıkardığı engeller aşıldığı takdirde ekonomik sahada aldığı bu yeni tedbirlerle kısa zamanda iyi bir seviyeye gelecektir.

        Bilhassa petrol ve doğal gazın enerjiye dönüştürülmesi ile bol miktarda elektrik üretimi yapılmaktadır ki, bu da sanayi için temel ihtiyacı karşılamaktadır. Elektrik üretiminin büyük bir bölümü barajlardan karşılamaktadır. (En büyüğü Mingeçevir Barajı'dır ). Üretilen elektriğin fazlası komşu devletlere ihraç edilmektedir. 1991 yılında elektrik üretimi 23.3 milyar kw/yıl idi.

        Azerbaycan gelişmiş bir ulaşım sistemine sahiptir. Ülkenin havayolları (AZAL) ile dünyanın bir çok noktasına ulaşım imkanı bulunmaktadır. Karayolları uzunluğu yaklaşık 22.800 km, demiryolları uzunluğu ise yaklaşık 2.090 km'dir.

Hazar Denizi (Gölü) :

        Azerbaycan'ı doğudan 800 km uzunlukla saran Hazar, büyük oluşu nedeniyle deniz diye adlandırılmakta ve aynı zamanda dünyanyn en büyük gölü durumundadır. Sahası 371.000 km² olan Hazar Denizi deniz seviyesinin 28 m altında, kuzeyi ile güneyi  arasındaki uzaklık 1.210 km, doğusuyla batısı arasındaki uzunluk 320 km ve en derin yeri 1.024 m'dir. Suyunun yıllyk artış oranı %1.3'dür. Kışın ortalama sıcaklığı 10ºC, yazın ise 26ºC olmaktadır. Kuzeyde Rusya Federasyonu, batıda Azerbaycan, güneyde İran, doğuda Türkmenistan ve Kazakistan ile sınırı bulunmaktadır. Hazar sahillerinde çok az girinti çıkıntı bulunmaktadır.

Eğitim ve Kültür :

        Azerbaycan'ın eğitim hayatının diğer Türk topluluklarına kıyasla son derece gelişmiş olduğu görülür. Azerbaycan'ın XI. asırdan beri takip ettiği eğitim sistemi Türk-İslam aleminin klasik mektep ve medrese sistemi idi. Azerbaycan tarihinin dramatik siyasi gelişmelerle dolu olması yüzünden eğitim sisteminde bir devamlılık olamamıştır.

        1828 Türkmençay Antlaşması ile Azerbaycan'ın eğitim hayatı yeni bir safhaya girmiştir. Güney Azerbaycan'daki Azeriler tamamen İran ahundlarının eline düşerken Kuzey Azerbaycan'dakiler de Ruslaştırma ve Hıristiyanlaştırma mekanizması haline gelen Rus okullarının eline düşmüştür. Güney Azerbaycan Türkleri Ahundların esareti altında kaldıklarından, dini ön plana çıkaran medrese eğitimi görmüşler ki, bu da onların cahil kalmalarına neden olmuştur. Kuzey Azerbaycan Azerilerinde Ruslaştırma ve Hıristiyanlaştırma çabalarına rağmen Rus okullarının modern ilimleri ihtiva etmesi Azerbaycanlılar'ın dikkatini çekmiş ve Rus okullarından istifade eden pek çok Azeri ortaya çıkmıştır. Rus okulları kanalı ile medeni dünyaya açılma yolunu gören Azeriler başarılı olmuşlar ve edindikleri bilgiler ile hem eğitimi geliştirme, hem de muhtelif bilim dallarında ileri gitme imkanını bulmuşlar.

        Sovyet döneminde ise, 1930'lu yıllardan itibaren tam bir kitle eğitimi başlatılmıştır. Burada maksat milli ve dini kültürden yoksun yepyeni bir Sovyet vatandaşı yetiştirme olduğu için Kuzey Azerbaycan'da canlı bir hale gelen Türkleşmek, İslamlaşmak ve Batılılaşmak prensipleri bir kenara bırakılmış ve hatta yasaklanmıştır. Sovyet döneminin bu eğitim sisteminin daha önceki eğitim sistemine göre önemli bir farkı bulunmaktadır. Eğitim yaygınlaştırılmış ve mecburi hale getirilmiştir. Dolayısıyla Kuzey Azerbaycan' da cahil kalanların sayısı kademe kademe azalmış, 1960-1970'li yıllarda okuma-yazma oranı yüzde yüze yaklaşmıştır.

Tarihçe :

       Azerbaycan'a Türklerin ilk gelişi M.Ö.VII. yüzyılda oldu. Sakalar (İskitler) olarak bilinen bu ilk Türk grubu uzun yıllar bugünkü Azerbaycan topraklarında  yaşamışlar. Sakalardan sonra bu ülkeye Türk oldukları söylenen Albanlar gelmiştir. Albanlar'ın kurduğu devlet de uzun süre yaşamış ve Medialılar tarafından yıkılmıştır. Medialılar'ın kurduğu devlet ise M.Ö. IV. yüzyılda Büyük İskender hakimiyetine alınmıştır. Azerbaycan adı Büyük İskender'in ölümünden sonra (M.Ö. 323), burayı yöneten Atropates'ten gelmekte, mecusi (ateşe tapan) diniyle ilgili olarak "od" anlamındaki "azer" ve "yurt" anlamındaki "baygan" kelimelerinden gelmektedir (Başka anlamları da bulunmaktadır).

       VII.yüzyılda Arap istilasına uğrayarak İslamlaştıktan sonra ülke topraklarında bir çok Hanlık (Beylik) kuruldu. Türkler ve İranlılar arasında birkaç kez el değiştikten sonra XIV.yüzyılda tarihi ve siyasi sebeplerden dolayı Rusya ve İran arasında yapılan
1813 Gülistan ve 1828 Türkmençay Antlaşmalarıyla Aras Nehri sınır olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Güney Azerbaycan'da halen 20 milyondan fazla Azeri bulunmaktadır ve Başşehri Tebriz' (Tebriz eskiden Azerbaycan'ın -bütününün- başkenti durumundaydı)dir. Güney Azerbaycan'ın yüzölçümü 113.000 km²'dir.

       Kuzey Azerbaycan 1917'deki Rus istilası sırasında Mehmet Emin RESULZADE'nin önderliğinde (Müsavat Partisi'nin kurucusu) başlayan bağımsızlık hareketi sonucunda 28 Mayıs 1918'de  Milli Azerbaycan Cumhuriyeti ilan edildi. (İlk Demokratik Türk Cumhuriyeti) Ancak bölgedeki zengin petrol yataklarını (Azerbaycan 1901'li yıllarda Dünya petrol üretiminin % 50'sini veriyordu) kendi nüfus alanına dahil etmek isteyen Rusya 28 Nisan 1920'de Azerbaycan'ı işgal etmiş ve 71 yıl süreyle Azerbaycan'da Milliyet duygusu yok edilmeye,  Tarih tahrif edilmeye çalışılmış; Rusça mecburi dil haline getirilmiş, alfabe değiştirilmiş; başka bir deyişle, Ruslaştırılmaya ve Hıristiyanlaştırılmaya çalışılmıştır.

       71 yıl sonra SSCB'nin dağılması üzerine Azerbaycan 30 Ağustos 1991'de bağımsızlığını ilan etmiştir.

       Azerbaycan bağımsızlığına kavuştuğundan bu yana, ekonomik ve siyasi reformları gerçekleştirme çabası içindedir. Tümüyle devletçi ekonomik politikalardan liberal ekonomiye geçiş ve serbest piyasa koşullarını oluşturma çabası içindedir. Ancak Azerbaycan ile Ermenistan arasındakı Karabağ sorunu nedeniyle bu değişikler gerçekleştirilememektedir.

       Azerbaycan ile Türkiye ilişkileri SSCB döneminde, yaklaşık 71 yıl süreyle gönül bağından öteye geçememiştir. 1991 yılından itibaren iki ülke arasındaki ilişkilerde büyük bir gelişme olmuştur. Özellikle ekonomik ve  kültürel işbirliği konusunda somut adımlar atılmış, ikili anlaşmalar imzalanmıştır. Karadeniz'in bir barış gölü haline getirmek için oluşturulan KEİ ( Karadeniz Ekonomik İşbirliği ) antlaşması çerçevesinde iki ülke arasındaki ilişkiler aynı zamanda uluslararası siyasi platforma oturmuştur.

        9 Ekim 1991'de Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri kurulmuştur.

Azerbaycan'ı Bölen Antlaşmalar :

        Gülistan ve Türkmençay (1813 ve 1828)

       18 Ekim 1813'de Rusya ile İran arasında imzalanan Gülistan Antlaşması'na göre:

      1 - İran Şahı, Rusya'nın Kafkaslarda  işgal ettiği toprakları Rusya'nın bir parçası olarak tanıyacaktı.
      2 - Bu topraklar Kafkaslar’ın Dağıstan bölgesinden Arpaçay-Aras nehrine kadar uzanan Kuzey Azerbaycan, Gürcistan bölgelerini de içine alan sahayı kaplıyordu.
      3 - Yukarıda zikredilen bölgelerde yalnız Şah değil, ondan sonra Şah olacak Şehzadeler de Rusya'nın hakimiyetini tanıyacaktı.
      4 - Hazar Denizi'nde ticaret yapan Rus tüccarları İran, İran tüccarları da Rus limanlarını serbestçe kullanabilecektir.
      5 - Alınan harb esirleri  karşılıklı olarak serbest bırakılacaktır.
      6 - Her iki ülke, birbirlerinin başkentlerine yeni elçiler göndererek  dostluklarını göstereceklerdir.
      7 - Her  iki  ülke  tüccarları birbirlerinin topraklarında ticari faaliyette bulunacak ve bu tüccarların emniyetleri sağlanacaktır.
 
        İran'ın kayıpları çok büyük olduğu için bir müddet sonra, antlaşmaya uymamaya başladı. Böylece başlayan sürtüşmeler, sonunda taraflar arasında harbin başlamasyna sebep oldu. 1826 yılında başlayan  ikinci İran-Rus Harbi yine İranlıların mağlubiyeti ile neticelenmiş ve 21Şubat 1828'de Türkmençay Antlaşması  sonucu şu şartlar kabul edilmiştir:

      1 - Rusya, Gülistan Antlaşması ile elde ettiği topraklara ilaveten Revan ve Nahçıvan Hanlıklarını da kontrolü altında tutacaktı.
      2 - Her iki tarafın tüccarları vergi vermeden ilgili ülkelerde serbestçe  ticaret yapabileceklerdir.
      3 - Hazar Denizi'nde her türlü kontrol Rusların elinde olacaktır.
      4 - Harb esirleri karşılıklı olarak serbest bırakılacaktır.
      5 - Taraflar mevcut sınırları tanıyacak ve birbirlerine karşı düşmanca bir tavra girmeyeceklerdi.

Azerbaycan'yn Üye Olduğu Başlıca Kuruluşlar :


 

Üye Olduğu Birlik	Katılış Tarihi	Açıklama
UN	02.03.1992	Birleşmiş Milletler
BDT	25.09.1993	Bağımsız Devletler Topluluğu
IMF	03.01.1992	Uluslararası Para Fonu
IBRD	03.01.1992	Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası
KEİB	03.03.1992	Karadeniz Ekonomik İşbirliği
AGİK	30-31.01.1992	Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konseyi
KAİK	20.12.1991	Kuzey Atlantik İşbirliği Konferansı
İKT	5-12.12.1991	İslam Konseyi Teşkilatı
ECO	.   .1993	Ekonomik İşbirliği Örgütü
NATO BİO	04.05.1994	NATO Barış İçin Ortaklık

 

Yararlanılan Kaynaklar :

     1. T.C.  Dışişleri  Bakanlığı - Azerbaycan Ülke Raporu - 1993

     2. Az.M.E.B. - Azerbaycan Coğrafyası- 1991

     4. Prof.Dr. Mehmet SARAY - Azerbaycan Türkleri Tarihi - 1992

     5. Yusuf ERDOĞDU - Ülkeler Coğrafyası-1995

     6. Güneydoğu Avrupa Müttefik Kara Kuvvetleri Komutanlığı -  NATO ve NATO'yu Etkileyen Uluslararası Kuruluşlar - 1994

     7. The 1995 Grolier Multimedia Encyclopedia - MPC (Multimedia PC Marketing Council Inc.)

     8. Harp Akademileri Komutanlığı Yayınlarından - Türk Tarihi İçinde Azeriler - 1994

     9. Harp Akademileri Komutanlığı Yayınlarından - Güney Kafkasya'nın  Dünü-Bugünü-Yarını - 1995

    10. T.H.K. Eğitim Komutanlığı - Dünya 94 Ülkeleri - 1994
 

[ANA SAYFA]